Grupa 1 FCI – owczarki i psy pasterskie. Rasy, charakter i najważniejsze cechy

Owczarek niemiecki, border collie, owczarek australijski, welsh corgi pembroke czy komondor wyglądają zupełnie inaczej. Mimo to wszystkie zostały sklasyfikowane przez Międzynarodową Federację Kynologiczną FCI w tej samej grupie ras. Łączy je przede wszystkim pierwotne użytkowanie – przez pokolenia pomagały człowiekowi w pracy ze zwierzętami gospodarskimi, choć zakres ich zadań był bardzo różny.

Grupa 1 FCI obejmuje owczarki oraz inne psy pasterskie, z wyłączeniem szwajcarskich psów do bydła. FCI dzieli ją na dwie sekcje: owczarki oraz psy pasterskie do bydła.

To jedna z najbardziej zróżnicowanych grup psów. Znajdziemy tu zarówno niezwykle szybkie i skoncentrowane na pracy border collie, potężnego komondora, wszechstronnego owczarka niemieckiego, jak i niewielkiego welsh corgi pembroke. Wspólne pochodzenie użytkowe nadal ma jednak duże znaczenie dla ich charakteru, potrzeb i sposobu życia.

Grupa 1 FCI – co to znaczy?

FCI, czyli Fédération Cynologique Internationale, dzieli uznawane przez siebie rasy psów na dziesięć grup. Podstawą tego podziału nie jest wyłącznie wygląd psa. Znaczenie mają również pochodzenie ras, ich pierwotne przeznaczenie i cechy użytkowe.

Grupa 1 nosi oficjalną nazwę „Owczarki i inne psy pasterskie, z wyłączeniem szwajcarskich psów do bydła”. Szwajcarskie psy do bydła, takie jak berneński pies pasterski, należą do Grupy 2 FCI, dlatego mimo nazwy „pasterski” nie należy zaliczać ich do Grupy 1.

W Grupie 1 znajdują się psy wyhodowane przede wszystkim do współpracy z człowiekiem podczas pilnowania, przemieszczania i kontrolowania zwierząt gospodarskich. Nie oznacza to jednak, że wszystkie pracowały w identyczny sposób. Jedne miały precyzyjnie kierować stadem, inne przepędzać bydło, a jeszcze inne odstraszać potencjalne zagrożenia.

Co łączy owczarki i psy pasterskie z Grupy 1 FCI?

Patrząc na komondora i border collie, trudno uwierzyć, że należą do tej samej grupy. Pod względem wielkości, budowy ciała, szaty czy temperamentu różnice mogą być ogromne. Wspólnym mianownikiem pozostaje jednak ich użytkowa przeszłość.

Praca przy stadach wymagała od psów określonych predyspozycji. Szczególnie przydatne były:

• dobra obserwacja otoczenia,
• szybkie reagowanie na zmiany,
• zdolność współpracy z człowiekiem,
• wytrzymałość podczas wielogodzinnej pracy,
• czujność,
• umiejętność samodzielnego podejmowania decyzji.

Nie wszystkie rasy mają te cechy rozwinięte w jednakowym stopniu. Border collie został ukształtowany do zupełnie innego rodzaju pracy niż owczarek podhalański czy komondor. Właśnie dlatego określenie „pies pasterski” nie mówi jeszcze wszystkiego o charakterze konkretnej rasy.

Podział Grupy 1 FCI

FCI wyróżnia w Grupie 1 dwie sekcje:

Sekcja 1 – owczarki (Sheepdogs)
To zdecydowanie liczniejsza część grupy. Znajdują się w niej między innymi border collie, owczarek niemiecki, owczarek australijski, owczarek belgijski, owczarek szkocki, polski owczarek nizinny czy owczarek podhalański.

Sekcja 2 – psy pasterskie do bydła, z wyłączeniem szwajcarskich psów do bydła (Cattledogs)
Należą do niej australian cattle dog, bouvier des Ardennes, bouvier des Flandres oraz obie rasy welsh corgi: cardigan i pembroke. Oficjalna nomenklatura FCI potwierdza ten dwusekcyjny podział.

Sekcja 1 – owczarki

Określenie „owczarek” może być nieco mylące. Nie oznacza, że każdy pies z tej sekcji zajmował się wyłącznie owcami. Poszczególne rasy powstawały w różnych regionach Europy i świata, gdzie dostosowywano je do miejscowego klimatu, ukształtowania terenu, rodzaju hodowanych zwierząt oraz oczekiwań człowieka.

Dlatego w jednej sekcji znajdziemy między innymi niewielkiego schipperke, puli o charakterystycznej szacie, szybkiego border collie oraz dużego i silnego owczarka podhalańskiego.

Do Sekcji 1 należy również border collie – rasa oficjalnie sklasyfikowana przez FCI jako owczarek.

Sekcja 2 – psy pasterskie do bydła

Psy z tej sekcji były związane przede wszystkim z pracą przy bydle. Musiały być zdecydowane, wytrzymałe i wystarczająco odporne psychicznie, aby poradzić sobie z dużymi zwierzętami.

Dobrym przykładem jest australian cattle dog, którego oficjalne przeznaczenie we wzorcu FCI określono właśnie jako psa do bydła. Rasa należy do Grupy 1, Sekcji 2.

Ciekawym przypadkiem są również welsh corgi cardigan i welsh corgi pembroke. Ich krótkie nogi i niewielki wzrost mogą kojarzyć się dziś przede wszystkim z psami rodzinnymi, jednak FCI klasyfikuje obie rasy właśnie wśród psów pasterskich do bydła.

Charakter psów z Grupy 1 FCI

Nie istnieje jeden charakter typowy dla wszystkich owczarków i psów pasterskich. W obrębie grupy znajdziemy zarówno psy bardzo nastawione na wykonywanie poleceń przewodnika, jak i rasy bardziej niezależne.

U wielu przedstawicieli Grupy 1 można jednak zauważyć cechy wynikające z ich użytkowego pochodzenia.

Inteligencja i szybkie uczenie się

Wiele owczarków bardzo szybko dostrzega zależności między swoim zachowaniem a jego konsekwencjami. To ogromna zaleta podczas szkolenia, ale oznacza również, że pies równie sprawnie może utrwalić zachowania, których opiekun wcale nie planował go nauczyć.

Samo określenie psa jako „inteligentnego” nie oznacza więc automatycznie, że jest on łatwy w prowadzeniu.

Silna potrzeba zajęcia

W przypadku wielu ras zwykły spacer wokół osiedla może być niewystarczający. Pies potrzebuje również okazji do węszenia, poznawania otoczenia, nauki i wykonywania zadań.

Nie trzeba jednak codziennie organizować mu intensywnego treningu sportowego. Nadmiar pobudzenia również może być problemem. Równie ważna jest umiejętność odpoczywania.

Czujność

Psy pasterskie musiały kontrolować sytuację wokół stada. U części współczesnych przedstawicieli grupy nadal widoczna jest duża wrażliwość na ruch, ludzi, zwierzęta i dźwięki pojawiające się w otoczeniu.

W warunkach domowych może to objawiać się obserwowaniem wszystkiego, co dzieje się za oknem, reagowaniem na odgłosy na klatce schodowej lub szczekaniem na przechodniów.

Instynkt pasterski

U ras selekcjonowanych do zaganiania może pojawiać się tendencja do kontrolowania poruszających się obiektów. Pies może próbować podążać za rowerzystami, biegaczami, dziećmi albo innymi zwierzętami.

Nie oznacza to, że zachowanie takie wystąpi u każdego przedstawiciela danej rasy, ale jego użytkowe pochodzenie warto brać pod uwagę już podczas wychowania szczeniaka.

Czy owczarki są łatwe w szkoleniu?

Wiele ras z Grupy 1 słynie z bardzo dobrej zdolności uczenia się. Nie należy jednak mylić łatwości przyswajania nowych zachowań z łatwością codziennego życia z psem.

Owczarek może błyskawicznie nauczyć się komend, ale jednocześnie wymagać od opiekuna konsekwencji, dobrej komunikacji i zapewnienia odpowiedniej ilości aktywności.

Dobrym przykładem jest border collie. Jego potencjał szkoleniowy jest ogromny, jednak pies pozbawiony odpowiedniego zajęcia nie staje się przez to automatycznie spokojnym domowym kompanem.

Przy wyborze rasy warto więc pytać nie tylko: „Czy ten pies jest inteligentny?”, ale przede wszystkim: „Czy jego potrzeby odpowiadają mojemu stylowi życia?”

Ile ruchu potrzebują psy pasterskie?

Nie da się podać jednej liczby odpowiedniej dla całej Grupy 1. Potrzeby border collie, owczarka podhalańskiego i welsh corgi pembroke są inne.

Znaczenie mają również:

• wiek psa,
• stan zdrowia,
• kondycja,
• temperament,
• sposób prowadzenia,
• dotychczasowa aktywność.

U wielu owczarków szczególnie ważne jest połączenie ruchu z aktywnością umysłową. Długi spacer może zaspokoić część potrzeb fizycznych, ale pies nadal może potrzebować eksplorowania terenu, pracy węchowej, ćwiczeń z opiekunem czy spokojnych zadań wymagających koncentracji.

Nie chodzi przy tym o zmęczenie psa za wszelką cenę. Dobry plan dnia powinien zawierać również odpowiednią ilość snu i odpoczynku.

Sporty dla owczarków i psów pasterskich

Predyspozycje wielu ras z Grupy 1 można wykorzystać podczas wspólnej aktywności. W zależności od budowy, wieku i temperamentu psa mogą sprawdzić się między innymi:

• obedience,
• rally obedience,
• agility,
• trening pasterski,
• nosework,
• tropienie,
• dog trekking,
• nauka sztuczek.

Nie każdy owczarek musi jednak trenować sport. Dla psa rodzinnego równie wartościowe mogą być regularne spacery w nowych miejscach, praca węchowa i krótkie sesje treningowe.

Grupa 1 FCI a życie rodzinne

Wiele ras pasterskich może być świetnymi psami rodzinnymi, ale nie powinno się wybierać ich wyłącznie ze względu na wygląd.

Przed zakupem lub adopcją warto sprawdzić przede wszystkim poziom aktywności danej rasy, jej stosunek do obcych ludzi i innych zwierząt, skłonność do szczekania, sposób reagowania na ruch oraz wymagania dotyczące pielęgnacji.

Szczególnie istotne są różnice pomiędzy rasami.

Owczarek australijski czy border collie mogą potrzebować dużo wspólnej aktywności i pracy z człowiekiem. Z kolei duże owczarki tradycyjnie związane z ochroną stad mogą być bardziej samodzielne i nieufne wobec obcych.

Dlatego przed wyborem psa warto poznawać konkretną rasę, a nie tylko charakterystykę całej grupy FCI.

Żywienie owczarków i psów pasterskich

Przynależność do Grupy 1 FCI nie określa sposobu żywienia psa. Owczarki i psy pasterskie różnią się masą ciała, budową, aktywnością oraz zapotrzebowaniem energetycznym.

Karma powinna być więc dobierana przede wszystkim do konkretnego psa – jego wieku, masy ciała, kondycji, stanu zdrowia oraz poziomu aktywności.

Szczególnej uwagi może wymagać żywienie psów bardzo aktywnych, regularnie trenujących lub pracujących. Ich zapotrzebowanie energetyczne może być znacznie większe niż u przedstawiciela tej samej rasy prowadzącego spokojniejszy tryb życia.

W przypadku psa rodzinnego nie należy natomiast automatycznie wybierać wysokoenergetycznej karmy tylko dlatego, że rasa uchodzi za aktywną. Najważniejsza pozostaje rzeczywista aktywność konkretnego zwierzęcia.

Polskie rasy w Grupie 1 FCI

Polska ma dwóch przedstawicieli w tej grupie.

Polski owczarek nizinny

Polski owczarek nizinny (PON) należy do Sekcji 1. Jest średniej wielkości owczarkiem o charakterystycznej, obfitej szacie.

Polski owczarek podhalański

Drugim polskim przedstawicielem jest polski owczarek podhalański – znacznie większy, biały pies tradycyjnie związany z pracą przy stadach.

Obie rasy znajdują się w oficjalnej klasyfikacji FCI wśród owczarków Grupy 1.

Rasy należące do Grupy 1 FCI

Zgodnie z nomenklaturą FCI Grupa 1 jest podzielona na dwie sekcje.

Sekcja 1 – owczarki

Australia

• australian kelpie

Belgia

• owczarek belgijski:
  • groenendael,
  • laekenois,
  • malinois,
  • tervueren,
• schipperke

Chorwacja

• owczarek chorwacki

Czechosłowacja

• wilczak czechosłowacki

Francja

• beauceron,
• briard,
• owczarek pirenejski długowłosy,
• owczarek pikardyjski,
• owczarek pirenejski o gładkiej kufie

Niemcy

• owczarek niemiecki:
  • krótkowłosy,
  • długowłosy

Wielka Brytania

• bearded collie,
• owczarek staroangielski – bobtail,
• border collie,
• owczarek szkocki długowłosy,
• owczarek szkocki krótkowłosy,
• owczarek szetlandzki

Węgry

• komondor,
• kuvasz,
• mudi,
• puli,
• pumi

Włochy

• bergamasco,
• maremmano-abruzzese

Polska

• polski owczarek nizinny,
• polski owczarek podhalański

Portugalia

• cão da Serra de Aires

Rumunia

• owczarek rumuński karpacki,
• owczarek rumuński mioritic

Rosja

• owczarek południoworosyjski – jużak

Słowacja

• słowacki czuwacz

Hiszpania

• owczarek kataloński,
• owczarek z Majorki

Szwajcaria

• biały owczarek szwajcarski

Holandia

• schapendoes,
• owczarek holenderski,
• saarlooswolfhond

Stany Zjednoczone

• owczarek australijski – australian shepherd (typ amerykański)

Sekcja 2 – psy pasterskie do bydła

Australia

• australian cattle dog

Belgia

• bouvier des Ardennes

Belgia/Francja

• bouvier des Flandres

Wielka Brytania

• welsh corgi cardigan,
• welsh corgi pembroke

Czy wszystkie psy z Grupy 1 nadają się dla początkujących?

Nie. Sama przynależność do Grupy 1 nie przesądza o tym, czy rasa będzie odpowiednia dla osoby kupującej pierwszego psa.

Niektóre owczarki są bardzo nastawione na współpracę, ale jednocześnie wymagają dużej konsekwencji i regularnej aktywności. Inne mogą być bardziej niezależne, terytorialne lub nieufne wobec obcych.

Przed wyborem warto sprawdzić nie tylko przeciętną wielkość i wygląd dorosłego psa, ale również:

• temperament rasy,
• zapotrzebowanie na ruch,
• potrzeby umysłowe,
• instynkt pasterski,
• stosunek do obcych,
• relacje z innymi zwierzętami,
• łatwość szkolenia,
• wymagania pielęgnacyjne,
• typowe problemy zdrowotne.

Dopiero takie zestawienie pozwala ocenić, czy konkretna rasa rzeczywiście pasuje do przyszłego opiekuna.

Dla kogo pies pasterski może być dobrym wyborem?

Psy z Grupy 1 mogą szczególnie dobrze odnaleźć się u osób, które chcą aktywnie spędzać czas ze swoim psem i są zainteresowane jego wychowaniem oraz szkoleniem.

Nie chodzi jednak o to, aby każdego dnia pokonywać wiele kilometrów. Dla wielu owczarków równie istotne jak aktywność fizyczna są kontakt z opiekunem, możliwość eksploracji oraz zadania wymagające koncentracji.

Przyszły właściciel powinien być przygotowany na to, że pies wyhodowany przez pokolenia do wykonywania konkretnych zadań może potrzebować czegoś więcej niż krótkiego spaceru i zabawy piłką.

Grupa 1 FCI – bardzo różne psy połączone wspólną historią pracy

Grupa 1 FCI jest doskonałym przykładem tego, że klasyfikacji ras nie można sprowadzić do wyglądu. Obok siebie znajdują się tutaj psy małe i bardzo duże, krótko- i długowłose, niezwykle dynamiczne oraz znacznie spokojniejsze.

Łączy je przede wszystkim historia współpracy z człowiekiem przy stadach zwierząt gospodarskich.

Współcześnie większość z nich nie musi już codziennie pilnować owiec ani przepędzać bydła. Wieloletnia selekcja pozostawiła jednak ślad w ich zachowaniu. Czujność, łatwość obserwowania otoczenia, potrzeba działania, samodzielność lub wyjątkowa chęć współpracy z człowiekiem nadal mogą mieć ogromne znaczenie w codziennym życiu.

Dlatego Grupa 1 FCI jest dobrym punktem wyjścia do poznawania ras, ale dopiero charakterystyka konkretnej rasy pozwala ocenić, czego można spodziewać się po jej przedstawicielu.